Tag Archives: Marjam Idriss

Marjam Idriss: Jannikeevangeliet

Draumen om frelse: Marjam Idriss har skrive ein særprega debutroman om å kome ut av utanforskapet.

«Bli hos meg og gå frå  meg, og frels meg fra meg selv», lyd siste linja i Inger Hagerup sitt kjende dikt «To tunger». Kven har vel ikkje drøymt om å møte nokon som kan gjere det? Skal ein ta tittelen Jannikeevangeliet på alvor, handlar debutromanen til Marjam Idriss om korleis Jannike fann slik verdsleg frelse. I denne korte, men særprega romanen startar det i alle fall med syndefallet: Den 20 år gamle kvinna sviktar når det gjeld. Ho flyktar, medan den seks år yngre søstera tek opp kampen mot ein gutemobb for å redde asylsøkjaren Leyla frå grov mishandling.

Skuld og skam
At dette er ei «kome ut av skapet»-historie, pregar det biletlege nivået i nesten overdriven grad: Det er ofte dårleg luft og vond lukt i romma kor jentene oppheld seg, først på eit asylmottak, og sidan på sjukeheimen kor Jannike og Leyla møtast igjen. I siste scene vandrar dei derimot langs havet, så forfattaren kjem farleg nær klisjeen. Det er likevel ikkje eit stort problem, sidan resten av framstellinga har eit så tydeleg særpreg.

Vi får berre eit kjapt riss av livet til Leyla før ho kom til Noreg som asylsøkjar, men det kjem fram at ho måtte flykte frå heimlandet fordi ho er lesbisk. Idriss si skildring av smerta og apatien er sterk og overtydande, spesielt når Leyla opplever at det første mennesket ho vågar å sleppe innpå seg, forsvinn på eit særs dramatisk – nesten overnaturleg – vis. Det styrkjer historia at forfattaren gjer dette til ei bok om både seksuelt og sosialt (etnisk) utanforskap. Ho får fram kor overveldande einsemda er, og korleis asylsøkjaren stadig blir mint på at hen verken er ein av «oss» eller blir sett som individ. I staden får ein vere med i den særs mangearta gruppa «framandkulturelle».

For Jannike, som endar opp  med å søkje tilflukt frå verda på rommet til bestemora på sjukeheimen, er det uklart kor mykje av skuldkjensla og depresjonen som stammar frå den omtala situasjonen kor ho mangla moralsk mot, og kva som er knytt til seksualitet. Ho ser dessutan ut til å kome frå ein vanskeleg familiesituasjon med fråverande foreldre. Her held forfattaren attende informasjon, noko som gjer det vanskeleg å skjøne kva som eigentleg går føre seg i Jannike.

Det som gjer at denne boka skiljer seg frå fleirtalet av skjønlitterære debutar, er likevel ikkje emnet, men at Idriss ikkje legg vekt på å oppnå realisme gjennom det vanlege fokuset på truverdige, kvardagslege detaljar. Historia framstår nærmast som ei allegorisk framstilling av korleis sterk skam og skuld kan prege psyken til unge menneske.

Frå skap til skap
Ein kan diskutere om Idriss sine skildringar av korleis begge dei unge kvinnene vippar over i psykosen, er brot på realismen eller ikkje. Ved å skildre dette «innanfrå», utan å tydeleg markere kva som er hallusinasjonar, nærmar Idriss seg ein skrivemåte vi kanskje kjenner best frå den latinamerikanske «magiske realismen». Likevel er ikkje historia verken magisk eller absurd, det handlar om grå, norsk kvardag slik den kan arte seg for dei som strevar etter å kome seg ut av diverse tronge skap og inn i meir levelege fellesskap.

I eit språk som går rett på sak både innanfor og utanfor realistiske rammar, lukkast Idriss med å gjere levande for lesaren ekstreme erfaringar skam og låg sjølvkjensle kan skape. Jannikeevangeliget er ein debut som tilfører norsk litteratur både verdifulle perspektiv og talent.

Meldinga er tidlegare publisert i Dag og Tid.